Duiken in water en wetenschap
Lezing van Martijn Hessels om 19:30 uur in De Open Hof aan de Sleutelbloemstraat 1 te Assen.
DPV lezingen zijn vrij toegankelijk voor leden en niet-leden, opgave vooraf is niet nodig.
Al onze wateren liggen vol met historische 'tijdcapsules'. Toch verdwijnen scheepswrakken langzaam uit het zicht. Hout vergaat, paalworm tast de constructie aan, sediment verschuift en ieder jaar gaan details verloren. Wie een wrak vandaag vastlegt, bewaart een moment dat over tien jaar misschien niet meer bestaat. Met onderwaterfotogrammetrie worden duizenden foto's samengevoegd tot één uiterst nauwkeurig 3D-model: een digitale tijdcapsule die ook in de toekomst kan worden bestudeerd.
Het eerste deel gaat over onderwaterfotogrammetrie. Aan de hand van onder meer de George & Ann – een koopvaardijschip dat in 1770 zonk in het Oostvoornse Meer – wordt uitgelegd hoe een 3D-model ontstaat. Onder water is het zicht vaak beperkt tot één of twee meter, terwijl het uiteindelijke model het complete wrak zichtbaar maakt, inclusief constructiedetails en oude reparaties. De modellen, die Martijn samen met zijn vader ontwikkelde, worden gebruikt voor onderzoek, monitoring en virtualrealitypresentaties. Zo konden bezoekers van een museum op Bonaire letterlijk tussen de wrakken rondlopen zonder ooit te hoeven duiken.
Na de pauze staat kunstmatige intelligentie centraal, met de nadruk op archeologisch literatuuronderzoek. Wat is een AI-hallucinatie? Waarom blijft broncontrole noodzakelijk? En hoe kan AI toch betrouwbaar worden ingezet? Met een RAG-systeem worden antwoorden gebaseerd op gecontroleerde wetenschappelijke artikelen, opgravingsrapporten en eigen documentatie. Tijdens de lezing wordt live gedemonstreerd hoe een vraag over vuursteentypologie of neolithische bijlen binnen enkele seconden wordt beantwoord, mét verwijzingen naar de oorspronkelijke bronnen.
Juist voor steentijdonderzoekers biedt dat nieuwe mogelijkheden. De hoeveelheid vakliteratuur groeit zo snel dat niemand alles nog kan overzien. AI helpt relevante publicaties terug te vinden, verbanden te leggen en nieuwe onderzoeksvragen te formuleren, terwijl de archeoloog zelf de interpretatie in handen houdt.
Onderwaterfotogrammetrie en AI lijken twee totaal verschillende onderwerpen, maar hebben één overeenkomst: beide zetten grote hoeveelheden data om in bruikbare kennis. De ene techniek bewaart kwetsbaar erfgoed, de andere ontsluit bestaande kennis. Het verleden verandert niet; de manier waarop we het onderzoeken wel.
Martijn Hessels is ingenieur, technisch- en grotduiker, AI-specialist en gepassioneerd liefhebber van de steentijd, met een bijzondere belangstelling voor het neolithicum. Tijdens deze lezing laat hij zien hoe moderne technologie het archeologische vak niet vervangt, maar juist versterkt.
© Foto's Martijn Hessels
